Işık Ülkesinden - Zeynep Göğüş

"Kendimiz için de yeni olan şeyler yazarken, kendimizin ne kadar uzağına gidebiliriz?

Önünde sonunda kendimizi yazarız. Yaşadıklarımız, duyduklarımız, hissettiklerimiz üzerinden "biz" oluruz. Hepimiz hikaye anlatıcısıyız. Anlata anlata hem bizi biz yapan hikyeleri, hem de hikayeleri hikaye yapan kendimizi "kuruyor" ve sonunda anlatmaktan hoşlandığımız hikayelere dönüşüyoruz. Bir bakıyoruz; ne kadarının gerçek, ne kadarının kurmaca olduğunu ayırmamız imkansız hale gelmiş. 

Sıradan Bir Gün - Yekta Kopan

Her şey bir yana son dönem özellikle instagram videolarında duyduğum ve batan bir konu var. Minicik bebeklere sürekli " evet evet başarabilirsin" denmesi. Yapabilirsinin, başarı toplumunda terfi etmiş hali mi? İlle de başarılı olmanın zihne kodlanmasını mı? Peki toplum standartlarına göre yaşayabilmek için başarmak için ne kadarını göze alabilirsiniz? Yalanlar üzerine kurulu bir başarı ne hissettirir size? Sistem çarklarından istediğiniz an çıkabilme özgürlüğü mü yoksa orada kaybolduğunuzu mu?

ARA ile bir ARA - Ekrem Ataer

Anadolu'yu adım adım gezip, öğrenmek nasıl bir tutku, her seferinde farklı sürprizler barındıran bir yolculuksa benim için fotoğraf da bir yolculuk olarak girdi hayatıma. Kaydetme ihtiyaçları doğrultusunda kendine yer açtı ısrarla. Benim gibi teknoloji özürlü biri için bu nasıl zor tahmin edemezsiniz. Zaman içerisinde insan hallerini tüm gerçekliğiyle kaydedebilmenin büyüsüne kapıldım ve sanırım gerçekten etkilendiğim fotoğraflar bu yönde ilerliyor.

Filozofun Mutluluk Seyahatnamesi -Daniel Klein

Elli yaşım, çok yakınımda gelmemi sabırsızlıkla beklerken hiç acele etmiyorum doğrusu. Ama zaman bu, hızla geçip gidiyor. Ve zamanın koşturma halinin fena halde fark edildiği yaşlardayım. Gençliğimin sonsuzluğu çoktan geçip gitmiş, adım adım başka bir yöne doğru gidiyorum. Öyle ki kimine göre çok yaşlıyım! Aklımın bambaşka yerlerde olduğu şimdilerde elime geçen kitabın konusu önce gülümsetti, devam ettikçe ihtiyarlık denen sürenin geçirilmesi, “ebedi gençlik” mottosu, bu konuda özellikle Epikuros’un söylediklerini okumak iyi geldi diyebilirim. Gerçekten insan ömrünün son kısmı denilecek yaşlarını nasıl geçirmeli. “Genç”miş gibi davranmaya devam edebilmek için takviyelere, operasyonlara mı boğulmalı yoksa her yaşın keyfini sürmek için iç sesini dinleyip doyurucu bir yaşama mı yönelmeli. Epikuros’a bu noktada bayıldım diyebilirim. Ama bunun bir dengesi olmalı diye düşünmeden de edemiyorum… Sahi siz ne düşünüyorsunuz?

Kültür ve Direniş – Edward W. Said

WadadMakdisi Cortas okurken damadı olduğunu öğrendiğim Edward Said’i hiç okumadığımı fark ettim. Algının seçiciliğiyle olmalı, raflarda görür görmez hemen aldım. Gerek Said’de gerekse Maalouf’ta fark ettiğim bir şeyi öncelikle belirtmeliyim sanırım. Said, Filistin’den bahsederken “biz” diyor, aynı zamiri Amerika için de kullandığını okurken Maalouf geliyor aklıma… Kökenlere, aitliğe dair söyledikleriyle… Genç yaşta ayrıldığınız doğduğunuz ülkeye aitken hayatınızın çok büyük bir kısmını geçirdiğiniz ülkeye de aitsiniz. Kişiliğinizi etkileyen yaşadığınız yerler, dolayısıyla birini tanımlarken hepsi dikkate alınmalı… Oysa milliyetçilik ağır basar ve yurtdışında doğmuş, büyümüş ya da hayatının büyük kısmını orda geçirmiş insanların aitliğini sahiplenmek daha kolay gibi gelir çoğu zaman…

Yüzyıllar boyunca yaşamadıkları toprakların kendilerine vaat edildiğini söyleyerek sahip çıkan bir halkla ülkesizleştirilmeye çalışılan diğerinin hikayesi diye başlasam yazmaya… Ne çok şey var söylenecek… Osmanlı’dan sonra İngiliz Mandasına giren Filistin topraklarında aldıkları yerlere yerleşen, 2.Dünya Savaşı’ndan sonra da devlet kurmalarına izin verilen Yahudiler bu toprakları kendilerine ait olduğunu iddia ediyorlar.

Peri Gazozu - Ercan Kesal

Kocaman bir bozkır Anadolu… Ana, babalarımızın bitip tükenmeyen sevgileriyle sarmalanmış, çorak ruhlarımızla varolmaya çalıştığımız... Ve onların çaresiz yakarışları kuzularının ardından… Ve ana babasız kalmış minicik kuzular… Gecenin bir yarısı açtığım ilk hikaye; Analar Kokularından Bulur Kuzularını… Bu böyle olmayacak çay demlemeliyim dedirten… Vurucu bir sadelikle içime işleyen samimiyet, iz bırakan…

Béatrice’ten Sonra Birinci Yüzyıl – Amin Maalouf

Erkek, kadının çocuğu tek başına yapmadığını keşfettiğinde kadın egemenliğini kaybetti. Erkek egemen toplumlar aldı başını gitti maalesef. Hal böyle olunca az gelişmişinden gelişmişine tüm toplumlarda, erkek çocuk sahibi olmak makbul oldu. Roman, gittikçe artan erkek nüfusa dair… Biz bu kadar erkeğe dayanamazken neredeyse yok olacak kadın nesli… İyi niyetle başlayan keşiflerin devamında nasıl kullanıldığından tutun, kuzey güney ayrımına, toplumların yok edilemeyen ve patlamak için yer arayan “kin”lerine kadar uzanan bir roman.

Oysa, geçmiş zamanda mesela İsa’dan sonraki birinci yüzyılda geçtiğini düşünmüştüm olayın. Diğer tarihi romanları gibi gerçek dehlizlerde yüzmek değişik gelecekti. Tam tersi oldu, günümüz dünyasında hiç de yabancı olmadığımız bir konuyla, gayet masum hatta böceklerle başlayan bir romanda buluverdim kendimi. Tecavüz edilip, hamile kalan kadın-çocukların öldürüldüğü bir toplumda, kadının alınıp satıldığı bir toplumda, kadının iş hayatında erkekleştiği bir toplumda erkek sayısının artmasının yol açacaklarına dair düşündüren, gerçeklerle yüzleştiren bir roman…

Aklımda Amin Maalouf’un Osmanlı’yı neden sevmediği var bir yandan, Ağrı Dağı’nı Ararat olarak anıp, Ermenilere ait olduğunu söylemesinin nedenlerini yazmasını isterdim. Olay Osmanlı mı? Sömürge mi? Bu konu derin ve sonlanacak bir tartışma değil sanırım…

Tarihi Hoşça Kal Lokantası - Şermin Yaşar

Gecenin bir yarısı bir öyküden başlamıştım. Bam telimden vuracağını bilmeden, ayazda donmuşum gibi titreyeceğimden habersiz başlamıştım işte bir öyküden. Ev ahalisini, o ruh haliyle uyandırmak, sarılmak, kokularını içime çekip hapsetmek istedim sabırsızlıkla. Gözlerimi kapatıp nefes seslerini dinledim. Buzdolabından gelen takırtılara gülmeye başladım sonra. Hadi bir öykü daha okuyayım dedim, devamı geldi bırakamadım.

Çocuklarla ilgili kitaplar, oyunlar, projeler derken sıra yetişkinlere gelmişti. Çocukken dedesinin bakkalında çalışmanın getirdiği tecrübelere, gözlem gücü ve yaratıcılık eklenince bir sürü hikaye çıkmıştı ortaya… İnsan hikayeleri; sanki karakterler bir filmin ya da bir romanın parçası olacaklar gibi. Kimbilir…

Hakkari’de Bir Mevsim – Ferit Edgü

Gemisi karaya oturan denizci nerede olduğunu öğrendiğinde, alabildiğine beyaza boyanmamıştır her yer. Ne yüzünü, ne geçmişini bilir gemici… Hatırladığı, uçsuz bucaksız denizlerdir sadece. Kendini Hak. şehrinde bulduktan sonra başlar her şey onun için. Oysa karşılaştığı herkes, hakkında bir şeyler biliyor, ima ediyordur. Kendini bulmak ister, yüzünü görmek, söylenenleri anlamlandırmak… 

Ve çocuklar ölmeye başlar. Beyaz bir çaresizlik sarar her yanını. Çaresizlikle sarılır kağıtlara, kendini aklamak için olduğunu söyleyerek…  

İnsanın Düşünmekten Can Yanar mı? - Nevşin Mengü

Doğu Kudüs’te görece iyi bir otelde olduğunuzu düşünün. Yemek salonunda yemek yemek için yer bakıyorsunuz. Bir karmaşa… Açık büfeye yemekler tam gelmemiş, gelenler bitmiş, kimin nereye oturacağı belli değil. Bulduğun yere oturuyorsun, ne bulursan yiyorsun işte… Çatıdan manzara için yukarıya çıkıyorsun sonra, merak ederek... Orada gayet hoş bir salon, oturup bir kahve içmek ve açık büfedeki tatlılardan yemek istiyorsun ve kabaca gönderiliyorsun aşağı. Avrupalılara ait bir salonda yemesi yasak Türklerin! Sonra otel çalışanlarından birileri İngilizce konuşmanıza şaşırıyor. Arapların ağırlıklı yaşadığı Doğu Kudüs’te bunları yaşamamış olsanız ve birileri anlatmış olsa inanmazsınız muhtemelen. Hele de Türkiye’nin “nezih” bölümlerinde yaşayanlardansanız…

Başlangıç - Dan Brown

 “Görüyor musunuz? O halde size şu ünlü soruyu sorayım: Teknoloji olmayan bir dünyada mı yoksa dini olmayan bir dünyada mı yaşamayı tercih ederdiniz? Tıp, elektrik, ulaşım araçları, antibiyotikler olmayan bir dünya da mı yoksa …” *

Böyle bir soru popüler miydi sahi? Daha önce hiç düşünmemiştim ya da açıkça düşünmemiştim demeliyim belki de. Evet bilimin ilerlemesiyle dinlere inanış arasında ters orantı olabilirdi belki ama direk olarak bu soru… Böyle bir tercih hiç aklıma gelmemişti. Tam da mitler, inanışlar arasında, geçmişle bugünü anlamlandırmaya çalışırken böyle bir soru insanlığın nereye gittiğine dair bir ipucu muydu?

Din ve Psikiyatri – Irvin D. Yalom

Son dönemde, Nietzche’nin dinle ilişkisine dair o kadar çok üstelik birbirinden farklı o kadar çok yorum okudum ki. Hatta henüz yazamadığım Eliade’nin Kutsal ve Kutsal Dışı’nda ateistlere, Marx’a dair yorumlar dilimi yutmama neden olabilecek düzeydeydi. Bildiklerimi tepetaklak yuvarlarken ateistlerin de, din benzeri aitlikleri, ritüelleri şaşırtıcı geliyor bana. Sanırım bu biraz demlendikten sonra yazabileceğim bir konu olacak. Öte yandan örneğin günah çıkarma insanın konuşma ihtiyacını giderebileceği bir terapi değil mi sizce de. Ya da toplu ibadet etme, bir topluma aitlik hissi gurup terapileri gibi geliyordu son zamanlarda… Dinler tarihinde bebek adımlarıyla da olsa ilerlerken yıllar sonra tekrar okuyacağım bu konuşmada nelerin dikkatimi çekeceğini gerçekten merak ediyordum.

Sardalye Sokağı – John Steinbeck

Gecenin Sonuna Yolculuk, üç kıta, iki savaşı anlatırken bıçak keskinliğiyle savurur atar bizi de. Satırların peşinden Afrika’ya, Amerika’ya gider, çamurlara bulanır, kaçar, sevgiyi bırakır, Avrupa’ya biraz da buruk bir hayata döneriz. Amerika’da Ford fabrikasında çalışırız birlikte. Ford’un dahice fikriyle kapitalizme kazandırdığı seri üretime eşlik ederiz.

Unutkan Ayna – Gürsel Korat

Malatya Aslantepe’deki Hitit kalıntılarında, geçmişe tanıklık eden, işaretli dokuz katmanı görmek çok etkilemişti beni. Binlerce yıl üste gelenler, yaşananlar, kurulan hayatları gösteriyordu bir nevi. O günden bugüne iz olarak kalan… Gürsel Korat, romanları üzerinde düşünürken bu katmanlar geldi aklıma. Bir bölgede yüzlerce yıl yaşananları anlatıyordu. Tanıklık eden masalsı peri bacalarıyla birlikte…  Binlerce yıldır akan kanı, kurulan şehirleri, dönemlere eşlik eden kozmopolit yapıyı. Geçmiş zamanı anlamaya çalışabilirdik sadece, düşünmeye çalışarak, şiddetli kalp ağrılarıyla…

Doğu’nun Limanları – Amin Maalouf

İlk defa bir kitabı elime aldığımda, başka bir romana başlıyormuşum gibi hissettim. Sanki elimde Kürk Mantolu Madonna vardı ve bir insanın gizlerini takip edecektim. Öte yandan İstanbul, Lübnan, Fransa derken yazarın köklerine dair verdiği ipuçlarını merak ediyordum. Amin Maalouf,  her ne kadar Fransız Akademisi’ne kabul konuşmasında, Lübnan’ın Fransa sömürgesi olduğu dönemi çok üstelemese de farklı bakış açısıyla tarih romanları konusunda çok şey öğrendiklerimdendi.

O Sevdiğim Dünya – Wadad Makdisi Cortas - anlatı

Dünya ölçeğinde mini minnacık bir bölgeden bahsediyoruz, Ortadoğu’dan. Dinler tarihine ilgi duyarken bu bölgeye mıknatısla çekileceğimi, girdabında kaybolacağımı hiç düşünmemiştim. Çıkabilecek miyim onu da bilmiyorum desem… Arapların Gözünden Haçlı Seferlerini okurken yaklaşan tehlike karşısında düşmanlarıyla anlaşan, birbirlerini neredeyse arkasından vuran Arap topluluklarına çok şaşırmıştım. Sonrasında o zamanlar haberleşmenin böylesine yaygın olmadığı bir dünyanın varlığını anlamaya çalıştım. Yani yaptıkları bir nevi Moğollar karşısında, iş birliği yapan Bizans ve Selçuklu durumundan ibaretti belki de. Dünya Savaşlarından önce, bölgede dört yüz yıl hüküm süren Osmanlı gelecekti. Dünya Savaşı’nda bağımsızlık vaat edilmişti, ayaklanmalar için. Fransızlar, Beyrut’a gelirken sevinen halk sömürge bayrağıyla, yaşadıklarının farkına varacaktı. Sonrasında bölge sürekli kaynamaya başladı. Durulacak mı, kaynayan kazan içine çevreyi de alıp büyüyecek mi zaman gösterecek! Sahi size de kuzey Ortadoğu daha kuzeye doğru yollanıyor gibi geliyor mu?

Şah & Sultan – İskender Pala

Tarih bilgimin iyi olduğunu düşünürken, bildiklerimin kitaplardaki birkaç cümleden ibaret olduğunu fark etmek değişikti benim için. Yani mesela Şah İsmail sadece, Çaldıran Savaşı’nda Sultan Selim’in karşısındaki Safevi Hükümdarıydı, yenilmişti. Ah bir de İran’daki bir tablodan bizim Yavuz Selim olarak bildiğimiz resmin, Şah İsmail’e ait olduğunu öğrenmiştim. Sonra Yavuz’un Anadolu’daki Kızılbaş temizliğini öğrendim. Şii ve Sünni olmayı anlamaya çalışırken her kapının siyasete çıkması can sıkıcıydı.  

Bimarhane - Fatih Mehmet Ünlü

Camille Claudel’in hayat hikayesi, 30 yıl yaratıcılıkta 30 yıl akıl hastanesinde diye anlatılır. Camille çok genç yaşında, Rodin’le yeteneğini sergileme fırsatı bulur. Rodin… Hani şu “düşünen adam”ın ünlü heykeltıraşı. Bu adamla ilişkisinin hezimetle sonuçlanması, genç kadında yıkıma yol açar ve bir daha kendine gelemez. Yani yaratıcılıkla dolu olabilecek 30 yılını akıl hastanesinde geçirmek zorunda kalır. Bugün olsa depresyon, panik atak, bipolar gibi ilaçla kontrol altına alınabilen bir bunalım yüzünden demir parmaklıklar ardında kalmak… İlk okuduğumda çok ağır gelmişti!

Yine Doğdu Tanyıldızı – Gürsel Korat

Geçmişe dair kimi konular hasıraltı edilir, bahsedilmez hiç. İnanışlara, geleneklere aykırı hatta sapkınlık olarak kabul edilir. Sultan ya da padişahların ya da dönem insanlarının zaafları ortaya çıkmaz genellikle, kitaptaki deyimiyle “erseverlik” bunlardan biridir.  12.,13.yüzyıl Anadolu karmaşası, acıları, sefaleti, inanışlarıyla, döngüsel zamana dair romanlardan sonra ortalığın belki biraz daha durgun olduğu bir dönemde,bir sonraki yüzyılda bambaşka bir konuya dalınmış. Bir aşk hikayesi, zincirleme aşk felaketi demeli belki de. En başından itibaren sürekli sorular sorarak, meraklanarak ilerlediğim üstelik…

Aşkın Yedi Menzili – Haluk İnanıcı

Tarih yazıcıları, gücü elinde tutana dair geçmişi yazıyorsa eğer  “gerçek nedir”, “tarih nedir” soruları her zaman bir köşeden sinsi sinsi gülümseyerek bakmaya devam eder mi sahi? 12.yüzyılda Moğollardan kaçan onca insanın Anadolu’ya savrulmasını merak ettiğimden beri o döneme farklı bakar, inceler oldum. Mesela böyle bir kaçış olmasa Bahaeddin Veled, Belh’ten oğlu Rumi’yle yola çıkar mıydı? Kısacası Mevlana’nın mezarı bugün Konya’da olur muydu?